Iran và Oman đang tiến gần tới một thỏa thuận về bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, trong đó có hành lang hàng hải chung tạm thời và kế hoạch rà phá thủy lôi. Tín hiệu hạ nhiệt này khiến thị trường bớt lo về nguy cơ gián đoạn tại một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, qua đó kéo dài đà giảm của giá dầu trong tuần. Dầu Brent có thời điểm đã lùi xuống dưới mốc 90 USD/thùng.
Iran và Oman bàn hành lang hàng hải chung tạm thời tại eo Hormuz
Trong tuyên bố chung công bố hôm thứ Ba, Iran và Oman cho biết ngoại trưởng hai nước đã thảo luận một “khuôn khổ đề xuất”, bao gồm việc thiết lập một “hành lang hàng hải chung tạm thời” tại eo Hormuz, đồng thời sắp xếp triển khai một “dự án rà phá thủy lôi chung”.
Tuyên bố cũng cho biết đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục, với mục tiêu tiến tới đồng thuận về một hành lang lưu thông mang tính lâu dài và cơ chế quản lý tương lai của eo biển. Các nội dung được đề cập còn bao gồm chia sẻ thông tin, điều phối giao thông hàng hải và các dịch vụ liên quan đến an toàn, dẫn luồng tàu.
Điều này cho thấy thảo luận hiện không chỉ dừng ở việc khôi phục lưu thông trong ngắn hạn, mà đã mở rộng sang cách thức vận hành eo Hormuz về sau. Với các hãng tàu, nhà máy lọc dầu và giới giao dịch năng lượng phụ thuộc vào dòng chảy dầu thô từ Trung Đông, mức độ ổn định của hoạt động qua lại tại eo biển này có ảnh hưởng trực tiếp đến cước vận tải, thời gian giao hàng và phần bù rủi ro của dầu thô.
Lưu lượng tàu qua eo biển vẫn yếu, thấp hơn mức trung bình gần đây
Dù đàm phán phát đi tín hiệu tích cực, hoạt động lưu thông thực tế qua eo Hormuz vẫn phục hồi khá chậm. Dữ liệu sơ bộ từ Kpler cho thấy trong ngày thứ Ba chỉ có 5 tàu chở hàng hóa đi qua eo biển, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 15 tàu trong 10 ngày trước đó.
Trước khi xung đột với Iran bùng phát, khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô toàn cầu thường được vận chuyển qua eo Hormuz. Vì vậy, chỉ cần sự gián đoạn mang tính cục bộ tại tuyến đường này cũng đủ nhanh chóng tác động tới thị trường dầu thô quốc tế, nhiên liệu tinh chế, vận tải biển và bảo hiểm hàng hải.
Số liệu tàu thuyền hiện tại cho thấy tâm lý thị trường đã cải thiện, nhưng hoạt động vận tải chưa quay lại trạng thái bình thường. Nếu hành lang tạm thời được triển khai, khả năng giúp lưu lượng tàu tăng nhanh đến đâu vẫn phụ thuộc vào tiến độ thực hiện ở cấp kỹ thuật, công tác rà phá thủy lôi và các biện pháp bảo đảm an ninh trên biển.
Giá dầu tiếp tục hạ nhiệt khi phần bù rủi ro địa chính trị co lại
Sau tuyên bố chung của Iran và Oman, giá dầu nối dài đà giảm trong vài phiên gần đây. Dầu Brent chuẩn quốc tế trong phiên đêm đã rơi xuống dưới 90 USD/thùng, phản ánh việc thị trường đang đánh giá lại mức độ và thời gian gián đoạn nguồn cung qua eo Hormuz.
Một thay đổi quan trọng trong tuần này là kỳ vọng của nhà đầu tư về nguy cơ leo thang quân sự tiếp tục đã giảm bớt. Nếu eo Hormuz khôi phục được một phần lưu thông, phần bù rủi ro địa chính trị từng đẩy giá dầu lên trước đó có thể tiếp tục bị thu hẹp, nhất là khi thị trường bắt đầu đặt cược vào khả năng vận tải biển dần hồi phục và các sắp xếp ngừng bắn được thúc đẩy.
Mỹ đưa nhân sự ngoại giao trở lại Vùng Vịnh, thông tin ngừng bắn vẫn chưa được xác nhận độc lập
Một yếu tố khác gây sức ép lên giá dầu là việc Mỹ đã bắt đầu đưa dần nhân sự ngoại giao trở lại các nước Vùng Vịnh. Động thái này được thị trường hiểu là Washington hiện chưa cho rằng tình hình sẽ nhanh chóng leo thang trở lại.
Cùng lúc, hãng tin Nga RIA Novosti tối thứ Ba cho biết Mỹ và Iran có thể công bố một thỏa thuận ngừng bắn mới trong vài ngày tới, trong đó có nội dung bảo đảm tự do hàng hải tại eo Hormuz. Thông tin này dẫn lời các nguồn tin từ Iran và Pakistan, nhưng hiện vẫn chưa được xác minh độc lập. Nhà Trắng cũng chưa đưa ra phản hồi.
Với thị trường, ý nghĩa của những tín hiệu như vậy không chỉ nằm ở khả năng ngừng bắn, mà còn ở việc liệu hoạt động vận tải biển có được bảo đảm an ninh theo cách có thể thực thi hay không. Nếu chưa có văn bản chính thức, cơ chế giám sát hoặc phối hợp hàng hải cụ thể, giá dầu và thị trường vận tải vẫn có thể biến động mạnh trở lại trước bất kỳ sự cố nào.
Mỹ chưa tung toàn diện trừng phạt thứ cấp dù Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo siết sức ép
Trước khi xuất hiện các tín hiệu hòa dịu về ngoại giao và hàng hải, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm thứ Hai từng tuyên bố sẽ phát động một “D-Day về kinh tế” nhằm vào chính quyền Iran. Ông cũng cảnh báo có thể mở rộng sức ép sang những bên “ủng hộ” và đối tác thương mại của Tehran, nhằm thu hẹp không gian hoạt động kinh tế của Iran. Danh sách liên quan gồm 60 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền.
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Mỹ vẫn chưa triển khai trên diện rộng các biện pháp trừng phạt thứ cấp có sức ảnh hưởng lớn đối với các nước khác. Điểm được thị trường đặc biệt theo dõi là Washington chưa có động thái đáng kể đối với các tổ chức tài chính Trung Quốc bị nghi hỗ trợ hoạt động thương mại dầu mỏ của Iran.
Bessent hôm thứ Hai nói: “Tại sao tôi phải phá tung hệ thống tài chính toàn cầu? Chúng tôi cho rằng điều quan trọng là phải điều chỉnh nhịp độ trước, cho các bên liên quan một khoảng thời gian để khắc phục, nhưng họ cũng cần hiểu rằng hành động có thể đến rất nhanh và chúng tôi nghiêm túc.”
Phát biểu này cho thấy Mỹ vẫn giữ lựa chọn mở rộng đòn bẩy kinh tế, nhưng trên thực tế vẫn đang hành xử thận trọng. Với thương mại năng lượng, tài trợ vận tải biển, thanh toán bằng USD và các bên mua tại châu Á, cách tiếp cận “cảnh báo trước, theo dõi sau” này phần nào làm giảm rủi ro sốc tài chính mang tính hệ thống trong ngắn hạn, đồng thời giúp lý giải vì sao giá dầu đã nhanh chóng xóa bớt một phần đà tăng gần đây.
Trung Quốc phản ứng trước nguy cơ bị gây sức ép, đầu ra của dầu Iran vẫn là biến số lớn
Trung Quốc hiện mua khoảng 90% lượng dầu thô của Iran và là một trong những khách hàng quan trọng nhất đối với xuất khẩu dầu của Tehran. Vì vậy, việc Mỹ có mở rộng sức ép kinh tế sang các quốc gia có giao thương với Iran, đặc biệt là doanh nghiệp và các kênh tài chính liên quan đến Trung Quốc hay không, vẫn là biến số then chốt để thị trường đánh giá triển vọng cung - cầu sắp tới.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm thứ Ba cho biết nếu Mỹ mở rộng gây sức ép đối với các nước có quan hệ thương mại với Tehran, Bắc Kinh “sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.
Điều này đồng nghĩa, dù tiến triển trong thảo luận giữa Iran và Oman đã giúp thị trường phần nào bớt căng thẳng, cuộc giằng co xoay quanh giao dịch dầu Iran, thanh toán bằng USD, hỗ trợ vận tải biển và các biện pháp trừng phạt tài chính vẫn chưa khép lại. Trong ngắn hạn, thị trường sẽ tiếp tục theo dõi ba điểm chính: liệu Iran và Oman có đưa hành lang tạm thời vào vận hành thực tế hay không, số tàu quá cảnh qua eo Hormuz có phục hồi bền vững hay không, và liệu Mỹ có thực sự mở rộng trừng phạt thứ cấp sang các đối tác thương mại lớn cùng các định chế tài chính hay không.