Vanguard Energy ETF (VDE), quỹ đại diện cho ngành năng lượng, ghi nhận mức sinh lời 93,61% trong 12 tháng qua, vượt tổng mức sinh lời 23,88% của S&P 500. Kết quả này đưa cổ phiếu năng lượng vào tầm chú ý, nhưng các doanh nghiệp trong ngành có mô hình kinh doanh và mức độ chịu ảnh hưởng từ cung cầu, chi phí cũng như chính sách rất khác nhau.
Cổ phiếu năng lượng bao gồm các công ty khai thác, sản xuất, lọc hóa dầu và vận chuyển than, dầu mỏ, khí đốt; cùng những doanh nghiệp cung cấp thiết bị khoan, giàn khoan và dịch vụ dầu khí.
Dầu khí và năng lượng tái tạo có động lực khác nhau
Các doanh nghiệp năng lượng thường được chia thành hai nhóm lớn: năng lượng không tái tạo và năng lượng tái tạo. Nhóm thứ nhất khai thác và phân phối các nguồn tài nguyên hữu hạn như than, khí đốt và dầu mỏ. Nhóm còn lại cung cấp năng lượng từ các nguồn như mặt trời, gió và thủy điện.
Exxon Mobil, Marathon Petroleum, Chevron và ConocoPhillips là những doanh nghiệp lớn, có tên tuổi trong lĩnh vực năng lượng truyền thống. Trong khi đó, doanh thu của các công ty năng lượng tái tạo chủ yếu đến từ hoạt động sản xuất và phân phối năng lượng sạch. Nhu cầu năng lượng toàn cầu tạo ra thị trường cho cả hai nhóm; các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu và hiện tượng nóng lên toàn cầu cũng có thể ảnh hưởng đến mức độ quan tâm và môi trường phát triển của lĩnh vực năng lượng sạch.
Quy mô và cơ cấu hoạt động giữa các công ty trong ngành có thể chênh lệch đáng kể. Một doanh nghiệp có thể mở rộng thông qua mua bán và sáp nhập (M&A), hoặc trở thành mục tiêu thâu tóm. Các giao dịch này có thể làm thay đổi tài sản, phạm vi kinh doanh và giá trị phần sở hữu của cổ đông. Vì vậy, mức sinh lời chung của ngành không đủ để đánh giá hiệu quả của từng cổ phiếu; cần xem xét tình hình hoạt động của doanh nghiệp và bối cảnh thị trường.
EPS, P/E và cổ tức thường được theo dõi
Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) phản ánh khả năng sinh lời, thường được tính bằng lợi nhuận ròng chia cho số cổ phiếu đang lưu hành. Đặt EPS trong tương quan với kết quả các kỳ trước và mặt bằng ngành có thể giúp nhận diện biến động lợi nhuận. Tuy nhiên, chỉ số của một kỳ riêng lẻ không thể tự nó cho biết kết quả kinh doanh trong tương lai.
Tỷ lệ giá trên thu nhập (P/E) là thước đo phổ biến để so sánh giá cổ phiếu với mức lợi nhuận của doanh nghiệp. Khi đối chiếu P/E giữa các công ty, cũng cần tính đến triển vọng tăng trưởng, lĩnh vực hoạt động và tình hình kinh doanh; P/E thấp không đồng nghĩa với khả năng sinh lời cao hơn.
Tỷ suất cổ tức cho biết mối liên hệ giữa khoản cổ tức bằng tiền mặt và giá cổ phiếu. Một số doanh nghiệp trả cổ tức theo quý hoặc theo năm, nhưng mức chi trả có thể thay đổi theo kết quả kinh doanh và chính sách của công ty. Theo dõi cổ tức trên mỗi cổ phiếu cùng tỷ suất cổ tức giúp đánh giá tình hình phân phối lợi nhuận; mức chi trả trong quá khứ không đảm bảo sẽ được duy trì.
Công cụ sàng lọc và nền tảng giao dịch phục vụ các nhu cầu khác nhau
Các công ty môi giới trực tuyến thường cung cấp công cụ sàng lọc cổ phiếu, cho phép người dùng thu hẹp danh sách theo những tiêu chí như khoảng giá. Những nền tảng được nêu gồm Interactive Brokers, Plus500 Yield, Public.com, Robinhood và TradeZero. Các dịch vụ này hướng đến những nhóm người dùng khác nhau, từ nhà đầu tư toàn cầu và nhà giao dịch năng động đến người giao dịch có sử dụng đòn bẩy, người tìm kiếm ý tưởng giao dịch, người ưu tiên giao dịch miễn phí hoa hồng trên ứng dụng di động và người thường xuyên bán khống. Tính năng cũng như phạm vi phục vụ không giống nhau, nên cần kiểm tra điều kiện cụ thể của từng sản phẩm và dịch vụ.
Khi sàng lọc cổ phiếu năng lượng, ngoài EPS, P/E và tỷ suất cổ tức, nhà đầu tư cần phân biệt nguồn doanh thu của từng doanh nghiệp. Các công ty khai thác dầu khí và lọc hóa dầu chịu tác động từ thị trường năng lượng truyền thống; trong khi doanh nghiệp năng lượng tái tạo phụ thuộc vào hoạt động và phân phối điện từ các dự án điện gió, mặt trời hoặc thủy điện. Lợi suất của ETF ngành chỉ phản ánh bức tranh tổng thể, không thay thế việc phân tích tài chính và hoạt động của từng công ty.
Lợi suất quá khứ không bảo đảm kết quả tương lai
Dữ liệu lịch sử được trích dẫn cho biết cổ phiếu năng lượng tăng 54% trong năm 2022. Phần hỏi đáp cũng nhắc đến quan điểm của một số chuyên gia rằng ngành vẫn còn dư địa tăng. Đây là những nhận định về diễn biến trong quá khứ và quan điểm thị trường, không phải cam kết về lợi suất tương lai. Mức tăng 93,61% của VDE trong 12 tháng qua cũng chỉ là dữ liệu lịch sử, không thể dùng để suy ra xu hướng tiếp theo.
Khi đánh giá cổ phiếu năng lượng, các yếu tố cần xem xét gồm loại hình năng lượng mà doanh nghiệp hoạt động, lợi nhuận, định giá, cổ tức, cùng những thay đổi về M&A và hoạt động kinh doanh. Tài liệu hiện có không nêu mã cổ phiếu, giá hay bảng xếp hạng tăng trưởng của từng doanh nghiệp, nên chưa đủ cơ sở để xác định cổ phiếu năng lượng nào có thành tích tốt nhất.